Co mogą zrobić pracownik i firma, gdy praca przy biurku sprzyja otyłości
Dla wielu mieszkańców Katowic i okolic dzień pracy to osiem godzin przy monitorze. Długie siedzenie w pracy i brak ruchu badacze wiążą z większym ryzykiem chorób serca, otyłości i zgonu (1). Z otyłością z kolei wiąże się więcej dni na zwolnieniu lekarskim (2), a za część takich dni płaci pracodawca.
Kiedy nadmierna masa ciała jest już chorobą
Otyłość jest chorobą przewlekłą: sama zwykle nie ustępuje i ma skłonność do nawrotów. Rozpoznaje się ją, gdy wskaźnik BMI, czyli masa ciała w kilogramach podzielona przez kwadrat wzrostu w metrach, wynosi 30 lub więcej. U osób bardzo umięśnionych, starszych i u kobiet w ciąży sam wskaźnik BMI nie wystarcza. Więcej ruchu i zdrowsze jedzenie poprawiają zdrowie, ale chorzy na otyłość, którzy zmieniają tylko nawyki, chudną zwykle najwyżej o 3–5% wyjściowej masy ciała. W trakcie odchudzania uruchamiają się bowiem mechanizmy, które przeciwdziałają utracie masy ciała i między innymi nasilają głód (3).
Jeśli zmiana nawyków nie wystarcza, a BMI wynosi co najmniej 30 albo co najmniej 27 przy chorobie związanej z nadmierną masą ciała, na przykład nadciśnieniu, stanie przedcukrzycowym, cukrzycy typu 2 czy bezdechu sennym, lekarz może rozważyć leczenie farmakologiczne. Za pierwszy cel uznaje się zwykle zmniejszenie masy ciała o 5–10% w ciągu 3–6 miesięcy (3). Mieszkańcy Katowic i całej aglomeracji mogą zacząć od lekarza rodzinnego w ramach NFZ. Jedną z możliwości jest też program leczenia otyłości Naszego Gabinetu (https://nasz-gabinet.pl/katowice/leczenie-otylosci/). To płatny, sześciomiesięczny program prowadzony online: pacjent rozmawia z lekarzem i psychologiem na konsultacjach wideo, a lekarz co miesiąc ocenia jego wyniki.
Otyłość a zwolnienia lekarskie
W 2025 roku w województwie śląskim przynajmniej jedno zwolnienie lekarskie z powodu własnej choroby dostało 891,2 tys. ubezpieczonych w ZUS. Dane obejmują wszystkie przyczyny, nie tylko otyłość. Zgodnie z art. 92 Kodeksu pracy wynagrodzenie chorobowe za łącznie 33 dni choroby w roku wypłaca pracodawca (4). Od roku następującego po tym, w którym pracownik skończył 50 lat, limit wynosi 14 dni.
W przeglądzie z 2009 roku szwedzcy badacze zebrali 36 badań o masie ciała i zwolnieniach lekarskich. Badania tak się różniły, że nie dało się połączyć ich wyników, ale kierunek był wyraźny: pracownicy chorzy na otyłość mieli więcej dni zwolnień niż osoby z prawidłową masą ciała, szczególnie jeśli chodzi o zwolnienia długie. W badaniach europejskich różnica wynosiła około 10 dni w roku na osobę. W przypadku nadwagi wyniki były sprzeczne. We wszystkich czterech badaniach, w których chorzy na otyłość znacznie schudli, liczba dni zwolnień zmalała, przynajmniej na pewien czas (2).
Ile ruchu potrzeba, gdy praca jest siedząca
Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości przypomina zalecenia WHO: dorosły powinien w tygodniu uzbierać 150–300 minut ruchu o umiarkowanej intensywności, a do tego co najmniej dwa razy w tygodniu ćwiczyć siłowo. Umiarkowany wysiłek to taki, przy którym da się swobodnie mówić, ale już nie śpiewać. Warto też mniej siedzieć, bo nawet lekki ruch, na przykład spokojny spacer, jest dla zdrowia lepszy niż siedzenie (3).
Przy pracy biurowej liczy się też ruch poza treningiem: część pracy można wykonywać na stojąco, rozmawiać przez telefon na stojąco albo chodząc, chodzić schodami zamiast jeździć windą, wysiadać z tramwaju czy autobusu przystanek lub dwa wcześniej (3). Osoby, które dotąd ruszały się mało, powinny zaczynać od niewielkiego wysiłku i zwiększać go stopniowo. Przy chorobach przewlekłych albo niepokojących objawach trzeba przed zwiększeniem wysiłku porozmawiać z lekarzem lub fizjoterapeutą. Zasłabnięcie albo ból w klatce piersiowej przy wysiłku to sygnał, żeby od razu przerwać ćwiczenia i skonsultować się z kardiologiem (3). Silny lub nieustępujący ból, ból z zasłabnięciem albo dusznością oraz utrata przytomności wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
Przerwy przy komputerze przewidują też przepisy BHP. Rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe dotyczy pracowników, którzy używają monitora co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy. Pracodawca musi tak zorganizować ich pracę, żeby najpóźniej po godzinie przy ekranie przechodzili do innych zajęć, które nie obciążają wzroku i wymagają innej pozycji ciała. Zamiast tego może dawać co najmniej pięciominutową przerwę po każdej godzinie pracy przy monitorze, wliczaną do czasu pracy.
W badaniu opisanym w przeglądzie Cochrane, czyli zestawieniu wyników wielu badań, pracownicy robiący co pół godziny jedno- lub dwuminutową przerwę siedzieli w pracy średnio o 40 minut dziennie krócej niż ci, którzy mieli dwie przerwy po 15 minut. To jednak wynik jednego badania i jest mało pewny (1).
Co dają biurka do pracy na stojąco i firmowe programy zdrowotne
Przegląd Cochrane objął 34 badania z udziałem 3397 pracowników z bogatych krajów. Najspójniej wypadły biurka z regulowaną wysokością. W badaniach z obserwacją do trzech miesięcy osoby przy takich biurkach siedziały w pracy średnio o 100 minut dziennie krócej niż przy zwykłych biurkach. W dwóch badaniach z obserwacją od trzech do dwunastu miesięcy różnica wynosiła 57 minut. Te wyniki są mało pewne, a o tym, co dzieje się po ponad roku, przegląd nie mówi. Gdy pracownicy dostawali tylko informacje, porady albo zachęty do chodzenia, raz siedzieli krócej, a raz nie. Przegląd dotyczył czasu siedzenia, a nie masy ciała (1).
W amerykańskim przeglądzie z 2009 roku połączono wyniki dziewięciu badań programów, które w zakładach pracy uczyły zdrowego jedzenia i zachęcały do ruchu. Pracowników losowo przydzielano do programu albo do grupy porównawczej. Po 6–12 miesiącach uczestnicy programów schudli średnio o około 1,3 kg więcej niż pracownicy z grup porównawczych albo przytyli o tyle mniej (5). Pracodawca może zachęcać pracowników, żeby w przerwach od komputera wstawali i chodzili, a przy wymianie mebli wybrać biurka z regulowaną wysokością. Takie działania mogą wspierać leczenie ustalone z lekarzem, ale u pracownika chorego na otyłość go nie zastąpią.
Bezpłatny bilans zdrowia w przychodni POZ
Dorośli od 20. roku życia mogą zrobić w swojej przychodni POZ bezpłatny bilans zdrowia „Moje Zdrowie”, finansowany przez NFZ. Osoby w wieku 20–49 lat mogą z niego korzystać raz na pięć lat, starsze raz na trzy lata; wiek liczy się według roku urodzenia. Bilans zaczyna się od ankiety w Internetowym Koncie Pacjenta, aplikacji mojeIKP albo w przychodni. Podstawowy zakres badań obejmuje morfologię krwi, glukozę, kreatyninę z eGFR (praca nerek), lipidogram (cholesterol i trójglicerydy), TSH (tarczyca) i badanie ogólne moczu. Na wizycie podsumowującej mierzy się ciśnienie, masę ciała, wzrost oraz obwód talii i bioder, a pacjent dostaje indywidualny plan zdrowotny. Wyniki bilansu i badań okresowych z medycyny pracy warto zabrać na pierwszą wizytę u lekarza, który leczy otyłość.
Źródła
- Shrestha N, Kukkonen-Harjula KT, Verbeek JH i wsp. Workplace interventions for reducing sitting at work. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2018; 12: CD010912. PMID 30556590. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30556590/
- Neovius K, Johansson K, Kark M, Neovius M. Obesity status and sick leave: a systematic review. Obesity Reviews, 2009; 10(1): 17–27. PMID 18778315. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18778315/
- Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024. Medycyna Praktyczna – wydanie specjalne, wrzesień 2024. https://ptlo.org.pl/resources/data/forms/aktualnosci/258/ws_ptlo_otylosc_2024_final.pdf
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych. Absencja chorobowa w 2025 r. Warszawa 2026. https://www.zus.pl/documents/10182/39590/Raport+Absencja+chorobowa+w+2025+roku.pdf
- Anderson LM, Quinn TA, Glanz K i wsp. The effectiveness of worksite nutrition and physical activity interventions for controlling employee overweight and obesity: a systematic review. American Journal of Preventive Medicine, 2009; 37(4): 340–357. PMID 19765507. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19765507/

Dodaj komentarz